Yeni Bir İstihdam Modeli : Özel İstihdam Bürosu Aracılığı İle Geçici İşçi Çalıştırma

Giriş

Ülkemiz çalışma yaşamında işçi-işveren ilişkisine girmeden, diğer bir ifade ile işveren olmadan işçi çalıştırmanın önü 6715 sayılı Kanun ile birlikte açılmış oldu.  Geçici iş ilişkisi olarak adlandırılan bu yapı , 4857 sayılı İş Kanununun 7.maddesinde düzenlenen ilk halinden farklı ve  artık kurumsallaşmış bir istihdam modeli olarak yürürlükte.

4857 sayılı İş Kanununun 7.maddesi, geçici iş ilişkisini ilk başta, işverenin bir işçisini (onun rızasını ile geçici olarak) başka bir işverene devretmesi bağlamı ile sınırlı olarak düzenlemekteydi.  Bu düzenleme holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka işyerlerinde yapılacak görevlendirmelerle sınırlı olarak halen geçerliliğini sürdürmektedir.

Ancak 6715 sayılı Kanunla birlikte işverenler, Özel İstihdam Büroları vasıtası ile geçici işçi çalıştırabilme hakkını da elde ettiler.

  1. Özel İstihdam Bürosu Aracılı ile Geçici İşçi Çalıştırma

Özel istihdam bürosu aracılığı geçici iş ilişkisi kurulabilmesi ve bürodan geçici işçi temin edebilmek için, özel istihdam bürosunun bu konuda Türkiye İş Kurumu’ndan izin almış olması gerekmektedir.

İşveren (bu konuda izin almış) özel istihdam bürosu ile (yazılı olarak) geçici işçi sağlama sözleşmesi yaparak işçiyi geçici olarak devralır.  İşveren bu şekilde aldığı geçici işçinin işvereni olmamakla birlikte, bu işçiye emir ve talimat verme hakkını elde eder.

Özel istihdam bürosu ile geçici işçi çalıştıran işveren arasında yapılacak geçici işçi sağlama sözleşmesinde; sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi, işin niteliği, özel istihdam bürosunun hizmet bedeli, varsa geçici işçi çalıştıran işverenin ve özel istihdam bürosunun özel yükümlülükleri yer alır.

Geçici işçinin, Türkiye İş Kurumundan veya bir başka özel istihdam bürosundan hizmet almasını ya da iş görme edimini yerine getirdikten sonra geçici işçi olarak çalıştığı işveren veya farklı bir işverenin işyerinde çalışmasını engelleyen hükümler konulamaz.

Özel istihdam bürosu ile geçici işçi ile yapılacak iş sözleşmesinde, işçinin ne kadar süre içerisinde işe çağrılmazsa haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği belirtilir. Bu süre üç ayı geçemez.

Dolayısıyla geçici iş ilişkisinin sona ermesinden itibaren üç ay geçtiği halde işçi özel istihdam bürosuna geri çağrılmadığı taktirde iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek (en az bir yıllık kıdemi varsa) kıdem tazminatı talep edebilir.

  1. Geçici İşçi Çalıştırılabilecek İşler ve Haller

a) Geçici işçi çalıştırılabilecek işler

  • Mevsimlik tarım işleri
  • Ev hizmetleri
  • İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işler (yeni yazılım, teknik bakım ve onarım gibi)

Bu işlerde süre sınırı olmaksızın geçici işçi çalıştırılabilir.

b) Geçici işçi çalıştırılabilecek haller

  • Doğum sonrası kısmi süreli çalışmaya geçen işçiden dolayı ortaya çıkan işgücü ihtiyacı (bu ihtiyacın devamı süresince)
  • İş sözleşmesi feshedilmeyip askıya alınan işçinin askerlik hizmetinden dolayı ortaya çıkan işgücü ihtiyacı (bu ihtiyacın devamı süresince)
  • İş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer haller (bu hallerin devamı süresince)
  • İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işler (en fazla 4 ay süreyle)
  • Üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenler (en fazla 4 ay süreyle)
  • İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması (en fazla 4 ay süreyle)
  • Mevsimlik işler hariç dönemsellik arzeden iş artışı halleri (en fazla 4 ay süreyle)

En fazla  4 ay süreyle kurulabilecek geçici iş ilişkileri iki defa yenilebilir ve bu şekilde toplam 12 ayı geçemez. Ancak mevsimlik işler hariç dönemsellik arzeden iş artışı hallerinde yenileme yapılamaz.

Geçici işçi çalıştıran işveren, aynı iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi çalıştıramaz.

Sözleşmede belirtilen sürenin dolmasına rağmen geçici iş ilişkisinin devam etmesi hâlinde, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır. Bu durumda özel istihdam bürosu işçinin geçici iş ilişkisinden kaynaklanan ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden sözleşme süresiyle sınırlı olmak üzere sorumludur.

Geçici işçi, işyerine ve işe ilişkin olmak kaydıyla kusuru ile neden olduğu zarardan, geçici işçi çalıştıran işverene karşı sorumludur.

Geçici işçi, geçici işçi çalıştıran işverenden özel istihdam bürosunun hizmet bedeline mahsup edilmek üzere avans veya borç alamaz.

  1. Geçici İşçi Çalıştırmanın Yasak Olduğu Haller

a) 4857 sayılı İş Kanununun 29.maddesi kapsamında toplu işçi çıkarılan işyerlerinde sekiz ay süresince, geçici iş ilişkisi kurulamaz.

b) Kamu kurum ve kuruluşlarında geçici iş ilişkisi kurulamaz.

c) Yer altında maden çıkarılan işyerlerinde kapsamında geçici iş ilişkisi kurulamaz.

d) Geçici işçi çalıştıran işveren, grev ve lokavtın uygulanması sırasında geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştıramaz. Ancak grev ve lokavta katılamayacak işçilerin yaptıkları işler (Hiçbir surette üretim veya satışa yönelik olmamak kaydıyla niteliği bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan işlerde faaliyetin devamlılığını veya işyeri güvenliğini, makine ve demirbaş eşyalarının, gereçlerinin, hammadde, yarı mamul ve mamul maddelerin bozulmamasını ya da hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlama işleri) bu hükmün dışındadır.

e) İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması nedeni ile çalıştırılan geçici işçilerin sayısı , işyerinde çalıştırılan işçi sayısının dörtte birini geçemez. Ancak, on ve daha az işçi çalıştırılan işyerlerinde beş işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulabilir. İşçi sayısının tespitinde, kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Geçici işçi sağlama sözleşmesi ile çalışan işçi, engelli işçi maddenin uygulanmasında özel istihdam bürosu ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dâhil edilmez.

f) Geçici işçi çalıştıran işveren, iş sözleşmesi feshedilen işçisini fesih tarihinden itibaren altı ay geçmeden geçici iş ilişkisi kapsamında çalıştıramaz.

  1. Geçici İşçi Çalıştıran İşverenin Hak ve Yükümlülükleri

Geçici işçi çalıştıran işveren;

a) İşin gereği ve geçici işçi sağlama sözleşmesine uygun olarak geçici işçisine talimat verme yetkisine sahiptir.

b)İşyerindeki açık iş pozisyonlarını geçici işçisine bildirmek ve Türkiye İş Kurumu tarafından istenecek belgeleri belirlenen sürelerle saklamakla yükümlüdür.

c)Geçici işçinin iş kazası ve meslek hastalığı hâllerini özel istihdam bürosuna derhâl, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13 üncü ve 14 üncü maddelerine göre ilgili mercilere bildirmekle yükümlüdür.

d)Geçici işçileri çalıştıkları dönemlerde, işyerindeki sosyal hizmetlerden eşit muamele ilkesince yararlandırır. Geçici işçiler, çalışmadıkları dönemlerde ise özel istihdam bürosundaki eğitim ve çocuk bakım hizmetlerinden yararlandırılır.

e)İşyerindeki geçici işçilerin istihdam durumuna ilişkin bilgileri varsa işyeri sendika temsilcisine bildirmekle yükümlüdür.

f)6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 17.maddesinin altıncı fıkrasında öngörülen eğitimleri vermekle ve iş sağlığı ve güvenliği açısından gereken tedbirleri almakla, geçici işçi de bu eğitimlere katılmakla yükümlüdür.

g)Geçici işçinin, geçici işçiyi çalıştıran işverenin işyerindeki çalışma süresince temel çalışma koşulları, bu işçilerin aynı işveren tarafından aynı iş için doğrudan istihdamı hâlinde sağlanacak koşulların altında olamaz.

h)İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması nedeni ile geçici işçi çalıştıran işveren, işyerinde bir ayın üzerinde çalışan geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini çalıştığı süre boyunca her ay kontrol etmekle, özel istihdam bürosu ise ücretin ödendiğini gösteren belgeleri aylık olarak geçici işçi çalıştıran işverene ibraz etmekle yükümlüdür.

Geçici işçi çalıştıran işveren, ödenmeyen ücretler mevcut ise bunlar ödenene kadar özel istihdam bürosunun alacağını ödemeyerek, özel istihdam bürosunun alacağından mahsup etmek kaydıyla geçici işçilerin en çok üç aya kadar olan ücretlerini doğrudan işçilerin banka hesabına yatırır. Ücreti ödenmeyen işçiler ve ödenmeyen ücret tutarları geçici işçi çalıştıran işveren tarafından çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirilir.
Everybody studies in a cafe and drinks coffee a student nose-deep in a thick textbook, sitting at a small table at a coffee shop, twirling a pen between their fingers, their other hand running through their hair deep in thought dissertation help service.